Cilësia e jetesës e perceptuar nga çdo qytetar në zonat urbane dhe ato rurale, përcaktohet përgjithësisht nga cilësia e shërbimeve publike, infrastruktura publike si dhe hapësirat publike  të krijuara dhe të menaxhuara nga bashkitë. Për NALAS, projekti “BE për Bashkitë” përbën një model të një përpjekjeje të përbashkët nga BE-ja dhe Shoqatat e Qeverisjes Vendore, për t’u angazhuar në mënyrë të shpejtë në përmirësimin e infrastrukturës publike si dhe sjelljes së standardeve të BE-së më pranë qytetarëve në mënyrë që ata t’i përjetojnë ato në jetën e tyre të përditshme. Njësitë e Qeverisjes Vendore në të gjithë Bashkimin Evropian kanë qenë motorët për të modernizuar ofrimin e shërbimeve publike dhe për të sjellë rritjen ekonomike në komunitetet e tyre në mënyrë, nëpërmjet përdorimit të mbështetjes financiare të BE-së.

Ka një arsye pse mbështetja nga BE-ja është kaq e nevojshme dhe në kohën e duhur për Shqipërinë. Gjatë dy dhjetëvjeçarëve të fundit, Njësitë e Qeverisjes Vendore në Shqipëri dhe në Evropën Jug-Lindore, janë përballur me sfida dhe mundësi të rëndësishme. Nga njëra anë, ekzistojnë kërkesa dhe nevoja në rritje nga qytetarët për infrastrukturë dhe shërbime më të mira. Nga anën tjetër, studimet tona tregojnë që Njësitë e Qeverisjes Vendore në rajon mbeten përgjithësisht të pafinancuara siç duhet dhe atyre nuk u jepet pjesa e duhur nga burimet e financimit publik në dispozicion[1]. Po kështu, niveli i autonomisë fiskale vendore ka ardhur duke u ulur, shoqëruar me një ngadalësim të përgjithshëm të reformave financiare të qeverisjes vendore. Pandemia globale e COVID-19, ka të ngjarë të ketë efekte afat-gjata tek kostot dhe të ardhurat e qeverisjes vendore. Nëse nuk krijohet ndryshim nëpërmjet masave shtesë të politikave, kjo tendencë mund të vazhdojë dhe Njësitë e Qeverisjes Vendore në Evropën Jug-Lindore mund të humbasin deri në 30% të të ardhurave të tyre, krahasuar me vitin para-pandemik 2019.[2] E thënë shkurt, aftësia e qeverisjeve vendore për të përmbushur detyrimet e tyre dhe për të krijuar mundësi më të mira për komunitetet e tyre për një jetesë më të mirë, pengohet seriozisht nga burimet e pamjaftueshme financiare.

Në nivel rajonal, vihet re një disnivel në rritje, për sa i përket infrastrukturës dhe shërbimeve, ndërmjet vendeve fqinje, në veçanti ndërmjet vendeve kandidate për t’u futur në BE dhe vendeve anëtare të BE-së. Ky disnivel në rritje, ka nevojë të trajtohet, për arsye se përbën një faktor themelor si për një zhvillim dhe integrim të balancuar territorial, ashtu dhe në lidhje me kohezionin social. Ne kemi kënaqësinë të konstatojmë një vëmendje gjithnjë e më të madhe nga ana e BE-së, ndaj qeverisjeve vendore në Evropën Jug-Lindore. Ky është një element thelbësor për të trajtuar disnivelin në rritje ndërmjet nevojave dhe mundësive, dhe në të njëjtën kohë, për të përmirësuar perspektivat jetësore të qytetarëve të rajoneve të Evropës Jug-Lindore nëpër komunitetet e tyre, duke i dhënë përgjigje në këtë mënyrë edhe fenomenit të “largimit të trurit” nga këto rajone.

Nga kjo perspektivë, Skema e Granteve të Projektit “BE për Bashkitë”, mbart një rëndësi të madhe për qeverisjen vendore në Shqipëri. Skema i përgjigjet shumicës së nevojave direkte të komuniteteve lokale dhe qeverisë vendore në Shqipëri. Grantet e dhëna do t’i ndihmojnë bashkitë për të implementuar projektet e tyre specifike nga planet e tyre të zhvillimit strategjik, për të përmirësuar infrastrukturën lokale të sektorit publik dhe për të përmirësuar në këtë mënyrë dhe aksesin ndaj shërbimeve cilësore publike në nivel vendor. I parë në aspektin afat-gjatë, projekti do të kontribuojë për të fuqizuar kapacitetet e bashkive për të thithur dhe menaxhuar financimet nga BE-ja. Ngritja e kapaciteteve të bashkive ka një rëndësi thelbësore në kuadrin e procesit të integrimit në BE, duke patur parasysh natyrën konkurruese të financimeve. Ato bashki që do të jenë të suksesshme në ngritjen dhe fuqizimin e kapaciteteve të tyre lokale në lidhje me përfitimin dhe menaxhimin   e financimeve nga BE-ja, do të jenë në gjendje të jenë më të suksesshme për t’i aksesuar financimet duke përmirësuar në këtë mënyrë infrastrukturën dhe shërbimet vendore dhe në këtë mënyrë edhe perspektivat jetësore të qytetarëve të tyre.

Ne, tek NALAS, jemi shumë krenarë për angazhimin tonë për zbatimin e Skemës së Granteve të “BE për Bashkitë”, në bashkëpunim me anëtarët tanë në Shqipëri, Shoqatën për Autonomisë Vendore dhe Shoqatën e Bashkive të Shqipërisë, së bashku me partnerët tanë Co-PLAN, Instituti për Zhvillimin e Habitatit dhe ECOPartners për Zhvillim të Qëndrueshëm.

Ne i përgëzojmë bashkitë shqiptare për aplikimet e paraqitura prej tyre. Ekipi ynë i projektit po vazhdon me vlerësimin e propozimeve që po kryhen nga një grup i pavarur vlerësuesish profesionistë, i cili ka në përbërje ekspertë nga rajonet e Evropës Jug-Lindore.

Përfitoj nga kjo mundësi për të ndarë me ju lajmin që së shpejti ne do të lançojmë thirrjen e dytë për aplikime, për grante investimesh për bashkitë me vlerë deri në 50.000 EUR.

[1] Shih Raporti per Decentralizimin fiskal NALAS , Edicioni i Tetë, Qershor 2021

[2] Shih Anketimi NALAS: Qeverisjet Vendore në Europën Jug-Lindore në Rekuperimin Socio-Ekonomik Post COVID-19

Nisur nga zhvillimet dinamike në qeverisjen vendore në Shqipëri, vecanërisht vitet e fundit, projekti “BE për Bashkitë” vjen me qëllimin dhe mjetet e duhura për të asistuar bashkitë në kapërcimin e sfidave të tyre të përditshme.

Qëllimi i projektit për mbështetjen e potencialit zhvillimor të bashkive dhe përmirësimit të kushteve socio-ekonomike dhe mjedisore të komuniteteve lokale në Shqipëri, është një përgjigje e drejtpërdrejtë dhe efikase e nevojave të bashkive tona për zhvillimin e infrastrukturës vendore duke mundësuar shërbime publike më cilësore dhe zhvillim ekonomik vendor të qëndrueshëm.

Shoqata e Bashkive fton bashkitë të jenë sa më aktive gjatë zbatimit të projektit, duke shfrytëzuar mundësitë që ai ofron jo vetëm gjatë dy thirrjeve për grante por dhe gjatë aktiviteteve që lidhen me zhvillimin e kapaciteteve të punonjësve bashkiakë në përthithjen e fondeve dhe realizimin e projekteve.

Gjithashtu, ne shpresojmë që projekt propozimet e pregatitura nga bashkitë të reflektojnë nevojat reale të komunitetit të bashkive dhe të jenë pjesë e dokumentave strategjike apo prioriteteve të miratuara si Plani i Përgjithshëm Vendor, Strategjia e Zhvillimit të Bashkisë etj.

Delegacioni i BE-së dhe taksapaguesve evropiane kanë krijuar mundësinë e financimit të bashkive shqiptare nëpërmjet një skeme grantesh dedikuar investimeve nga bashkitë në dobi të komuniteteve lokale.

Partneriteti i cili po zbaton këtë projekt, udhëhequr nga NALAS, Rrjeti i Shoqatave të Autoriteteve Lokale për Europën Juglindore, ka në përbërjen e tij aktorët e duhur që njohin realitetin dhe nevojat e pushtetit vendor dhe kanë aftësinë t’i adresojnë këto nevoja.

Bashkitë, si një nivel qeverisje shërbimesh më pranë qytetarëve, përballen me sfida shumë të mëdha në drejtim të menaxhimit të një territori të gjerë, me më shumë kompetenca dhe me financa të kufizuara. Për realizimin me standarte të funksioneve të tyre, bashkitë kanë nevojë për mbështetje nga donatorë dhe partnerë.

Shoqata për Autonomi Vendore si përfaqësuese e bashkive, falenderon projektin “BE për Bashkitë”, projekt i cili është shumë i rëndësishëm në situatën aktuale të qeverisjes lokale. Si anëtare e asociuar në NALAS,  shoqata është pjesë e procesit që nga fillimi i projektit duke sjellë zërin dhe nevojat e bashkive në çdo fazë të tij.

“BE për Bashkitë” ndryshe nga projektet e tjera, përveç rritjes së kapaciteteve në drejtim të hartimit dhe implementimit të projekteve të BE-së, ka edhe komponentin e dhënies së granteve direkte dhe konkrete e cila vjen si një vlerë e shtuar për bashkitë.

Shqipëria është në një proces integrimi dhe bashkitë si të përfshira drejtpërdrejt në këtë proces, janë vënë përballë sfidave edhe më të mëdha në drejtim të investimeve, transparencës dhe demokracisë lokale, përmbushjes së standarteve të shërbimeve, duke patur rolin e një aktori të rëndësishëm në proces.

Sfidat e shumta kanë nevojë për mbështetje dhe ky projekt luan një rol të rëndësishëm në mënyrë që bashkitë të përmbushin detyrimet që rrjedhin nga procesi i integrimit.

Këtë projekt e vlerësoj si për komponentin e rritjes së kapaciteteve të bashkive, ashtu dhe si një ushtrim për të parë aftësitë e bashkive ne hartimin dhe implementimin e projekteve konkuruese me kriteret e BE-së në mënyrë që nesër bashkitë të jenë të afta të aplikojnë direkt në fonde të dedikuara për Shqipërinë.

Projekti është gjithëpërfshirës duke i dhënë në këtë mënyrë mundësinë edhe bashkive të vogla të hartojnë projekte konkuruese dhe që nëpërmjet grantit të kenë mundësi të rrisin standartin e shërbimeve aty ku nevojat janë më të mëdha dhe sidomos tani pas tërmetit dhe COVID-it.

Ajo që ne kemi kërkuar në vazhdimësi për kriteret e thirrjeve ka qënë që kriteret e vendosura të përzgjedhjes t’u krijonë mundësi të barabarta të gjitha bashkive dhe mendoj që mundësitë në këtë projekt janë të barabarta.

Përveç misionit që shoqata ka për të përfaqësuar zërin e bashkive me donatorët dhe me qeverisjen qEndrore, duke arritur shumë rezultate, së bashku me projektin “BE për Bashkitë” shtohen arritjet e shoqatës përmes mundësive që ofron ky projekt në të dyja thirrjet e tij.

Ne si shoqatë do të ndihmojmë dhe asistojmë bashkitë që kanë dhe do të kenë nevojë gjatë këtij proçesi në të gjitha fazat e tij, për të përmbushur suksesshëm kriteret e vendosura dhe për t’i hapur rrugën mundësisë për aplikime në grante të tjera.

Si rrjedhojë e përgjegjësive që lidhen me shërbimet e larmishme që ofrojnë, Bashkitë në Shqipëri kanë një rol të rëndësishëm për të luajtur lidhur me përmirësimin e cilësisë së jetesës së qytetarëvë shqiptarë. Në mënyrë të ngjashme, Bashkitë në Shqipëri luajnë një rol themelor në rrugëtimin e Shqipërisë drejt integrimit Europian, për arsye se deri në 70% e Acquis Communautaire (tërësisë së të drejtave, detyrimeve dhe objektivave të BE-së), në Shqipëri implementohet në nivelin vendor.

Për shkak të rëndësisë që ka qeverisja lokale në procesin e integrimit në BE, Bashkimi Europian po i kushton asaj gjithnjë e më shumë vëmëndje nëpërmjet ofrimit të një ndihmese në rritje ndaj qeverisjes lokale në Shqipëri. Mbështetja financiare ndaj qeverisjes lokale jo vetëm është rritur për sa i përket volumit të financimit, ku programi i mbështetjes ka arritur shifrën prej 34 milion EUR , por është zgjeruar gjithashtu edhe në lidhje me fushat dhe natyrën e mbështetjes.

Në vitin 2021, si pjesë e këtij programi të mbështetjes ndaj qeverisjes vendore dhe reformave të decentralizimit, ne lançuam Projektin e Skemës së Granteve të BE-së për Bashkitë në Shqipëri (BE për Bashkitë). Ky projekt i skemës së granteve është konceptuar si një përgjigje e drejtpërdrejtë ndaj nevojave dhe prioriteteve të ngritura nga autoritetet dhë komunitetet vendore gjatë shumicës së vizitave në terren. Si rezultat, grantet e investimeve të “BE për Bashkitë” do të adresojnë fushat e infrastrukturës dhe shërbimeve publike vendore, zhvillimin ekonomik lokal, novacionin, krijimin e vëndeve të punës, mbrojtjen e mjedisit si dhe fuqizimin e të rinjve. Të gjitha këto dimensione janë thelbësore për të ardhmen e shqiptarëve si dhe për procesin e integrimit në BE.

Ndërkohë që afati për aplikimet për thirrjen e parë për propozime u mbyll më datën 17 Janar 2022, në i përgëzojmë ato bashki shqiptare të cilat i plotësuan kriteret e lejueshmërisë dhe aplikuan për grantet e investimeve. Interesi i madh i treguar në lidhje me grantet që mbështesin zhvillimin ekonomik lokal të qëndrueshëm dhe përfshirës si dhe përmirësimin e infrastrukturës bashkiake, demonstrojnë që Bashkitë në Shqipëri janë shumë të angazhuara që të mbështesin rritjen e komuniteteve të tyre lokale. Nëpërmjet këtyre granteve në investime, bashkitë do të jenë në gjëndje që të përmirësojnë aksesin dhe cilësinë e shërbimeve të ofruara ndaj komuniteteve të tyre, duke promovuar ndërkohë aktivitetin ekonomik, i cili nga ana e tij do të kontribojë në krijimin e vëndeve të reja të punës dhe transformimit të cilësisë së jetesës për komunitetet lokale.

Ne i urojmë suksese të gjithë aplikantëve, në këtë moment gjatë të cilit propozimet e tyre po vlerësohen nga një komision kompetent vlerësimi i cili ka në përbërjen e tij edhe ekspertë nga Europa Juglindore. Ne shprehim besimin që NALAS si koordinator i këtij projekti dhe si organizatë rajonale, do të realizojë një vlerësim tepër transparent dhe të paanshëm të secilit aplikim.

Nëpërmjet kësaj thirrjeje të parë për aplikime, BE-ja do të financojë mesatarisht grante me vlerë deri në 200.000 EUR, me përfitues deri në 6 Bashki. Një thirrje e dytë për aplikime do të lançohet në pranverën e vitit 2022, ku 15 Bashki të tjera në Shqipëri do të përfitojnë grante investimesh me vlerë deri në 50.000 EUR. Është e pritshme që mesatarisht rreth një e treta e Bashkive shqiptare do të përfitojnë nga grantet e financuara nga BE-ja.

Ashtu si në çdo proces konkurimi, vetëm ato aplikime të cilat kanë relevancë dhë krijojnë impakt do të përzgjidhen për të vazhduar më tej për në fazën tjetër. Për këtë arsye, është thelbësore që bashkitë në Shqipëri të vazhdojnë të investojnë në fuqizimin e kapaciteteve të tyre për të aplikuar dhe menaxhuar financimë nga BE-ja apo nga donatorë të tjerë. Njësitë e Integrimit Europian nëpër bashki, kanë një mandat të veçantë në këtë drejtim. Projekti “BE për Bashkitë”, në partneritet me Projektin “Bashkitë për Europën 2.0” do të ofrojë trainime të përshtatura, specifike si dhe masa për zhvillimin e kapaciteteve për stafin e bashkive të përfshirë në përgatitjen e propozimeve për financim nga Skema e Granteve të “BE për Bashkitë”. Ne shpresojmë që bashkitë ta shfrytëzojnë siç duhet këtë mundësi dhe të vazhdojnë të investojnë në rritjen e kapaciteteve të stafeve të tyre.

Një aspekt shumë i rëndësishëm lidhur me skemën e granteve: në Marrveshjen e Financimit IPA 2020, Qeveria Shqiptare është angazhuar – me një kusht formal- që të ofrojë një bashkë-financim prej të paktën 10% të vlerës së çdo sub-granti të përfshirë në skemën e granteve të “BE për Bashkitë”. Ne shpresojmë që Qeveria Shqiptare ta mbajë këtë angazhim dhe të mundësojë përdorimin e kësaj mbështetjeje financiare nga BE, në përfitim të komuniteteve vendore.

Dëshiroj gjithashtu të përgëzoj ekipin zbatues të projektit për përpjekjet e tij të deritanishme si dhe të falenderoj të dy Shoqatat e Qeverisjes Vendore, Shoqatën e Autonomisë Lokale si dhe Shoqatën e Bashkive Shqiptare, të cilat kanë luajtur dhe vazhdojnë të luajnë një rol thelbësor jo vetëm në kuadrin e këtij projekti, por edhe në lidhje me progresin e decentralizimit dhe mbështetjen e zhvillimit të bashkive në Shqipëri në përgjithësi.